Czym jest charakterystyka kierunkowości mikrofonu

Jeśli kiedykolwiek szukałeś mikrofonu, prawdopodobnie natknąłeś się w specyfikacji na takie terminy jak „kardioidalny” czy „dookólny”. To właśnie charakterystyka kierunkowości – jedna z najważniejszych kwestii, które warto zrozumieć przed zakupem, a dla większości początkujących jest to wiedza bardziej przydatna niż częstotliwość próbkowania czy pasmo przenoszenia.

Charakterystyka kierunkowości określa kształt obszaru wokół mikrofonu, w którym urządzenie wyraźnie wychwytuje dźwięk. Niektóre mikrofony skupiają się ściśle na tym, co znajduje się bezpośrednio przed nimi. Inne wychwytują dźwięk ze wszystkich stron. Wybór niewłaściwego mikrofonu to częsta przyczyna nieprawidłowego brzmienia nowych konfiguracji: zbyt silne echo w pomieszczeniu, współprowadzący, którego głos brzmi odlegle, lub szumy tła, których nie da się wyeliminować bez względu na to, jak dostosujesz ustawienia.

Zadanie mikrofonu wydaje się proste: rejestrować dźwięk. Jednak w każdym pomieszczeniu znajduje się więcej niż jedno źródło dźwięku. Jest twój głos, ale także klawiatura, wentylator, klimatyzator, telewizor współlokatora w sąsiednim pokoju czy współprowadzący po drugiej stronie biurka.

Gdyby mikrofon równomiernie wychwytywał wszystkie dźwięki w pomieszczeniu, żaden z nich nie brzmiałby czysto. Inżynierowie rozwiązują ten problem poprzez konstrukcję kapsuły, która sprawia, że mikrofon jest bardziej czuły w niektórych kierunkach niż w innych. Ta kierunkowa czułość to charakterystyka kierunkowa. Nazywa się ją „polarową”, ponieważ zazwyczaj przedstawia się ją w postaci okrągłego wykresu, pokazującego czułość mikrofonu pod każdym kątem wokół niego.

Zrozumienie tego na samym początku pomoże Ci uniknąć rozbieżności między tym, do czego używasz mikrofonu, a tym, do wychwytywania jakich dźwięków został on faktycznie zaprojektowany.

Charakterystyka kardioidalna jest domyślną charakterystyką większości mikrofonów przeznaczonych do nagrywania głosu solowego: streamingu, komentowania gier, podcastów i rozmów zdalnych.

Charakterystyka kardioidalna wyraźnie wychwytuje dźwięk dochodzący z przodu, tłumi większość dźwięków dochodzących bezpośrednio z tyłu i wychwytuje umiarkowaną ilość dźwięków z boków. Nazwa ta pochodzi od kształtu serca, jaki tworzy na wykresie polaryzacyjnym.

Rozwiązanie to sprawdza się dobrze, ponieważ większość osób nagrywa z ustalonej pozycji, mówiąc do mikrofonu za każdym razem mniej więcej pod tym samym kątem. Charakterystyka kardioidalna ogranicza hałas w pomieszczeniu i dźwięki otoczenia, nie wymagając przy tym akustycznej adaptacji pomieszczenia.

Dobre przykłady stanowią modele Wave DX i Wave:3 MK.2: oba wykorzystują stały wzór kierunkowości kardioidalnej, zaprojektowany tak, aby wyodrębnić pojedynczy głos, jednocześnie tłumiąc odgłosy klawiatury i hałas w tle.

Najlepiej nadaje się do: streamowania w pojedynkę, grania, tworzenia podcastów z jednego stanowiska, czatu głosowego, spotkań zdalnych.

Są to węższe odmiany charakterystyki kardioidalnej i nie są one identyczne między sobą. Charakterystyka superkardioidalna zawęża przedni obszar odbioru jeszcze bardziej niż kardioidalna, a jej niewielki listec tylny przepuszcza nieco dźwięku dochodzącego bezpośrednio z tyłu. Wzorzec hiperkardioidalny idzie jeszcze dalej: jest najbardziej kierunkowy z całej trójki, charakteryzując się jeszcze węższym przednim wzorcem i nieco większym lobem tylnym niż wzorzec superkardioidalny. W obu przypadkach tłumienie jest najsilniejsze po bokach z tyłu, a nie bezpośrednio za mikrofonem.

Można je spotkać w mikrofonach przeznaczonych do bardziej hałaśliwych środowisk, takich jak biurko w pobliżu głośnego komputera lub pomieszczenie o słabej akustyce.

Wzorzec dookólny wychwytuje dźwięk z mniej więcej tej samej intensywności ze wszystkich kierunków. Nie ma tu żadnego „idealnego miejsca”, w które należałoby mówić. Urządzenie rejestruje dźwięk z całego pomieszczenia.

Może się to wydawać wadą w przypadku korzystania z mikrofonu w pojedynkę i często tak właśnie jest, ale w niektórych sytuacjach jest to właściwy wybór: na przykład podczas nagrywania grupy osób siedzących przy stole, celowego uchwycenia dźwięków otoczenia w pomieszczeniu lub panelu dyskusyjnego, podczas którego kilka osób rozmawia i porusza się po sali.

Najlepiej sprawdza się w przypadku: nagrań grupowych, dyskusji przy okrągłym stole, wywiadów panelowych oraz rejestrowania naturalnej atmosfery pomieszczenia.

Wzór dwukierunkowy, często nazywany „ósemką”, wyraźnie wychwytuje dźwięk z przodu i z tyłu, jednocześnie tłumiąc dźwięk dochodzący z boków.

Jest to specjalistyczny wzór kierunkowości, który najlepiej sprawdza się w przypadku dwóch osób siedzących naprzeciwko siebie przy mikrofonie, na przykład podczas wywiadu twarzą w twarz. Rzadziej spotyka się go w mikrofonach przeznaczonych do streamingu lub gier, ale można go znaleźć w mikrofonach pojemnościowych z wieloma wzorami kierunkowości, przeznaczonych dla podcastów i nagrań lektorskich.

Najlepiej nadaje się do: rozmów twarzą w twarz oraz nagrań podcastów z udziałem dwóch osób korzystających z jednego mikrofonu.

W przeciwieństwie do charakterystyki kardioidalnej, dookólnej czy w kształcie ósemki, stereo nie jest pojedynczą charakterystyką kierunkowości. Jest to technika nagrywania, która polega na połączeniu dwóch kapsuł – często pary kapsuł kardioidalnych lub dookólnych – ustawionych pod kątem lub w pewnej odległości od siebie, aby uchwycić dźwięk z poczuciem przestrzeni lewo-prawej, a nie jako pojedyncze źródło punktowe.

Nie chodzi tu o wyeliminowanie szumów tła. Chodzi o uchwycenie przestrzeni i atmosfery, dlatego funkcję tę znajdziesz raczej w mikrofonach przeznaczonych do nagrywania muzyki, ASMR lub nagrań terenowych, a nie w zestawach skupionych na nagrywaniu głosu.

Najlepiej nadaje się do: muzyki, nagrywania dźwięków otoczenia, treści ASMR.

Zamiast uczyć się na pamięć każdego schematu, zacznij od tego, jak faktycznie zamierzasz korzystać z mikrofonu.

• Streaming lub granie w pojedynkę przy biurku: charakterystyka kardioidalna. Jest to standardowy wybór, a większość mikrofonów do gier i streamingu jest wyposażona wyłącznie w tę opcję.
• Nagrywanie podcastu z współprowadzącym w tym samym pomieszczeniu, przy czym każdy ma swój własny mikrofon: kardioidalny, skierowany na osobę, która właśnie mówi.
• Podcast z udziałem dwóch osób korzystających z jednego mikrofonu: w trybie dwukierunkowym, o ile mikrofon to obsługuje.
• Rozmowy grupowe lub dyskusje przy okrągłym stole z jednym mikrofonem umieszczonym pośrodku: mikrofon dookólny.
• Hałaśliwe pomieszczenie z wentylatorem, klimatyzacją lub głośnym komputerem w pobliżu: mikrofon o charakterystyce superkardioidalnej lub hiperkardioidalnej, umieszczony blisko ust.
• Nagranie muzyczne lub nagranie otoczenia: stereo.

Ważne: możliwość zmiany charakterystyki kierunkowej ma sens tylko wtedy, gdy mikrofon faktycznie obsługuje więcej niż jedną. Wiele niedrogich mikrofonów oraz modeli przeznaczonych do gier jest wyposażonych w jedną, stałą kapsułę o charakterystyce kardioidalnej. Jeśli planujesz przełączać się między transmisjami solo a nagraniami grupowymi, przed zakupem sprawdź, czy mikrofon oferuje wiele charakterystyk kierunkowych, zamiast zakładać, że będziesz mógł to zmienić później.

Łatwo jest pomylić charakterystykę kierunkową z typem mikrofonu (dynamiczny vs. pojemnościowy), ale są to odrębne parametry. Charakterystyka kierunkowa opisuje kierunkowość odbioru dźwięku. Typ mikrofonu określa, w jaki sposób kapsuła przekształca dźwięk w sygnał elektryczny, co wpływa na czułość i poziom szczegółowości rejestrowanego dźwięku. W specyfikacji mikrofonu zazwyczaj podaje się obie te wartości osobno, dlatego warto sprawdzić każdą z nich z osobna, zamiast zakładać, że są one ze sobą powiązane.

Niemniej jednak w praktyce te dwa rodzaje mikrofonów nie są ze sobą całkowicie niezwiązane. Mikrofony, które umożliwiają przełączanie między różnymi charakterystykami kierunkowości, są prawie zawsze mikrofonami pojemnościowymi, ponieważ przełączanie to opiera się na zastosowaniu wielu wewnętrznych membran. Mikrofony dynamiczne są zasadniczo ograniczone do jednej charakterystyki kierunkowości, zazwyczaj kardioidalnej.

Gdy już poznasz charakterystykę kierunkową swojego mikrofonu, kilka nawyków może mieć większe znaczenie niż jakiekolwiek ustawienia:

• Zachowaj stałą odległość i kąt względem kapsuły. Charakterystyki kardioidalne są wrażliwe na położenie, a przesunięcie poza oś zmienia brzmienie.
• Należy zwrócić uwagę na efekt zbliżeniowy. Charakterystyki kierunkowe, takie jak kardioidalna, superkardioidalna i hiperkardioidalna, wzmacniają basy im bardziej zbliżamy się do kapsuły. Dlatego głosy mogą brzmieć dudniąco z bliska, a cieńszo z odległości jednej stopy. Często wystarczy kilka cali odległości, aby to zrównoważyć.
• Ustaw mikrofon zgodnie z charakterystyką kierunkowości, a nie tylko tak, by dobrze wyglądał w kadrze. Mikrofon kardioidalny skierowany w stronę sufitu nie uchwyci czysto Twojego głosu, niezależnie od ustawienia wzmocnienia.
• Jeśli korzystasz z Wave:3 MK.2 lub innego urządzenia z serii Wave, Wave Link umożliwia regulację wzmocnienia i efektów niezależnie od charakterystyki kierunkowości mikrofonu, ale nie pozwala na zmianę samego kształtu fizycznej charakterystyki kierunkowej. O tym decyduje kapsuła, a nie oprogramowanie.

Wybór odpowiedniej charakterystyki kierunkowości przed zakupem pozwoli Ci uniknąć późniejszych problemów z konfiguracją sprzętu. Dopasuj charakterystykę do sposobu, w jaki faktycznie nagrywasz, a dostrojenie pozostałych elementów zestawu audio stanie się znacznie łatwiejsze.